Petrol fiyatlarında yaşanan sert yükselişin ardından motorine yapılması beklenen 6 lira 69 kuruşluk zam, Ankara’da ekonomi yönetimini harekete geçirdi. Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın, artışın doğrudan pompa fiyatlarına yansımasını sınırlamak amacıyla geçmişte uygulanan “Eşel Mobil” sistemini yeniden devreye almaya hazırlandığı iddia edildi. Bakan Mehmet Şimşek’in yaptığı açıklama da kulis bilgilerini destekleyen bir mesaj olarak değerlendirildi.
Salıyı çarşambaya bağlayan gece yarısından itibaren motorinde 6,69 TL, benzinde ise 2 liranın üzerinde artış beklentisi bulunurken, söz konusu zammın pompa fiyatlarına tam yansıması halinde akaryakıt fiyatlarında tarihi seviyeler görülebileceği ifade ediliyor. Bu gelişmeler üzerine Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın olası bütçe etkilerini hesaplamaya başladığı belirtiliyor.
“Akaryakıt kalkanı” planı iddiası
Uluslararası finans çevrelerine dayandırılan haberlere göre, bakanlık kurmayları artan petrol fiyatlarının tüketici enflasyonuna etkisini sınırlamak amacıyla “Eşel Mobil (Kademeli/Hareketli Vergi)” sistemini yeniden uygulamaya almayı değerlendiriyor. Bu sistem kapsamında uluslararası piyasalardan kaynaklanan fiyat artışları doğrudan pompa fiyatına yansıtılmıyor; artış tutarı kadar miktar Özel Tüketim Vergisi’nden (ÖTV) düşülerek telafi ediliyor.
Sistemin yeniden devreye alınması halinde oluşacak vergi kaybının bütçeye etkisinin milyarlarca lirayı bulabileceği, bu nedenle teknik ve mali hesaplamaların sürdüğü belirtiliyor. Kararın kısa süre içinde netleşmesi bekleniyor.
Bakan Şimşek’ten enflasyon vurgusu
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, yaptığı paylaşımda isim vermeden hazırlıklara işaret ederek, “Jeopolitik gelişmelerin neden olduğu artan petrol fiyatlarının enflasyonist etkisini sınırlamak için çalışıyoruz” ifadelerini kullandı. Açıklama, Eşel Mobil sisteminin yeniden gündeme alınabileceğine yönelik beklentileri güçlendirdi.
Eşel Mobil sistemi nasıl işliyor?
Türkiye’de akaryakıt fiyatları; rafineri çıkış fiyatı üzerine ÖTV, KDV ve dağıtıcı kâr marjı eklenerek belirleniyor. Brent petrol fiyatındaki yükselişler doğrudan rafineri fiyatlarını artırırken, bu artış vergilerle birlikte pompa fiyatına yansıyor.
2018 yılında kur krizinin ardından uygulamaya alınan ve 2022’de sona erdirilen Eşel Mobil sistemi ise bu zinciri kısmen kırmayı amaçlıyor. Sistem devredeyken, uluslararası fiyat artışı kadar tutar ÖTV’den düşülüyor ve böylece pompa fiyatındaki artış sınırlandırılıyor. Örneğin motorindeki 6,69 TL’lik artışın tamamı ya da bir kısmı ÖTV’den karşılanarak fiyatın sabit tutulması ya da daha sınırlı yükselmesi sağlanabiliyor.
